Spis treści
1. Co obejmuje poliuretan dekoracyjny
Poliuretan dekoracyjny to rodzina sztywnych pianek PU stosowanych do wykonywania ornamentów architektonicznych: gzymsy (kartonpiyer, profil biegnący wzdłuż styku ściany i sufitu), rozety sufitowe (tavan göbeği, ozdoba okalająca mocowanie żyrandola), kolumny i kapitele, obramowania drzwi i okien, panele ścienne, listwy przypodłogowe i ścienne oraz szeroką gamę małych profili wykańczających wnętrze. Ta sama rodzina wyrobów występuje także w wykończeniach zewnętrznych, podłożach pod szyldy oraz w produkcji scenograficznej dla teatru i filmu.
Wspólną cechą jest zestaw właściwości, jakich wymaga ornament: mała masa (dzięki czemu gzyms można przykleić do ściany zamiast mocować mechanicznie), wierne odwzorowanie szczegółów (profil zachowuje drobne formowane krawędzie i fakturę), możliwość malowania (gotowy element można pomalować lub pozłocić zgodnie z dowolną specyfikacją) oraz stabilność wymiarowa przy zmianach wilgotności we wnętrzu. Sztywna pianka PU o gęstości dekoracyjnej zapewnia wszystkie cztery, dlatego w ciągu ostatnich trzech dekad stała się dominującym materiałem w tym segmencie.
2. Sztywny system PU stojący za elementem dekoracyjnym
Element z poliuretanu dekoracyjnego jest znacznie gęstszy niż rdzeń płyty izolacyjnej. Sztywny PU w gatunku izolacyjnym mieści się w przedziale od około 35 do 60 kg/m³, natomiast PU dekoracyjny ma zwykle od 200 do 350 kg/m³ dla gzymsów i rozet oraz od 300 do 500 kg/m³ tam, gdzie potrzebna jest większa wytrzymałość mechaniczna lub grubsza skórka integralna (kolumny, wykończenia zewnętrzne, podłoża pod szyldy). Receptura jest dostrojona do drobnej struktury zamkniętokomórkowej (pianka musi wiernie oddawać ostre krawędzie formy bez wad powierzchni) oraz do szybkiego rozformowania, ponieważ opłacalność cyklu linii odlewniczej zależy od tego, jak szybko element można wyjąć z formy.
Na powierzchni widocznej typowa jest skórka integralna: gęstsza, bogatsza w polimer warstwa o grubości od 0,5 do 2 mm, która tworzy się samoczynnie przy ściance formy podczas utwardzania i daje gładką, zagruntowaną powierzchnię gotową do malowania po minimalnym przygotowaniu. Pod spodem większość elementu stanowi rdzeń z pianki o mniejszej gęstości, który zapewnia przewagę pod względem masy. Katalizatory, surfaktanty i, w razie potrzeby, antypireny w mieszance poliolowej regulują wielkość komórek, czas rozformowania i zachowanie w ogniu zgodnie z wymaganiami zastosowania.
3. Metody produkcji: forma otwarta, forma zamknięta, odlewanie ręczne a zautomatyzowane
Odlewanie do formy otwartej to dominująca metoda dla długich, liniowych elementów, takich jak gzymsy i listwy przypodłogowe. Forma, zwykle długa wnęka z elastomeru silikonowego podparta sztywną podstawą, leży otwarta na stole odlewniczym; mieszanka PU jest do niej wlewana z maszyny niskociśnieniowej lub, przy krótszych seriach, ręcznie z wcześniej odważonego kubka; pianka rośnie i samoistnie się wyrównuje w formie; rozformowanie następuje po czasie utwardzania systemu (zwykle od 6 do 20 minut). Następnie na formę nanosi się środek antyadhezyjny i zaczyna się kolejny cykl odlewania. Ta metoda pokrywa największą część rynku gzymsów, ponieważ elementy są liniowe, a formy tanie w wykonaniu.
Odlewanie do formy zamkniętej stosuje się do elementów trójwymiarowych: rozet sufitowych, kapiteli, złożonych profili i rozetek, w których powierzchnia formowana znajduje się na więcej niż jednej stronie elementu. Mieszanka jest wlewana lub wtryskiwana do formy zamkniętej z odpowietrznikami, którymi mogą uciekać powietrze i nadmiar rozprężającej się pianki. Formy zamknięte są cięższe i droższe w wykonaniu, ale dają elementy ze szczegółami powierzchni ze wszystkich stron i bardziej jednolitą skórką.
Odlewanie ręczne a zautomatyzowane. Odlewanie ręczne (operator odważa poliol i izocyjanian, miesza i wlewa) jest ekonomiczne przy krótkich seriach, niestandardowej geometrii, prototypowaniu i w małych warsztatach; robocizna przypadająca na element jest wysoka, ale koszt wyposażenia jest bliski zeru. Zautomatyzowane dozowanie niskociśnieniowe (maszyna dozująca pilnuje proporcji i dozuje mieszankę do formy) zwraca się przy większych wolumenach, ponieważ eliminuje różnice między partiami i uwalnia operatorów od etapu mieszania. Segment dekoracyjny stosuje oba podejścia, często w tym samym zakładzie.
4. Dlaczego poliuretan wyparł gips i drewno
Każdy z tradycyjnych materiałów ma realną wadę, którą PU rozwiązuje w prosty sposób. Gips (alçı) jest ciężki (gzyms gipsowy o długości 2 m może ważyć dziesięciokrotnie więcej niż ten sam profil z PU), co sprawia, że transport i montaż są pracochłonne, a ze względu na kruchość straty transportowe są znaczne. Jest też niestabilny wymiarowo w środowisku wilgotnym. Drewno również jest niestabilne wymiarowo (gzymsy pękają lub rozchodzą się na łączeniach przy wahaniach wilgotności), drogie, gdy profil trzeba wyrzeźbić lub wyfrezować ze szczegółami, a jego geometria jest ograniczona tym, co potrafi wykonać frezarka lub strugarka profilowa.
Profile z PVC i HDF bywają stosowane w dolnym segmencie rynku, ale nie dorównują głębi szczegółów ani fakturze powierzchni odwzorowanej w formie, którą daje odlewanie PU. Wyrób sprawia wrażenie plastikowego, a profil jest ograniczony do tego, co może wytworzyć matryca wytłaczarska.
Poliuretan rozwiązuje ten dylemat: gotowy gzyms waży od 0,3 do 0,8 kg na metr, mocuje się go klejem montażowym na standardowych ścianach wewnętrznych, po zagruntowaniu i pomalowaniu lub pozłoceniu nie różni się wyglądem od gipsu, zachowuje ostre detale w kształcie meandra, liści czy rozetek aż do elementów o wielkości poniżej milimetra i znosi cykle wilgotności w każdym normalnym wnętrzu. W wykończeniach zewnętrznych w łagodnym klimacie gęsty PU o zamkniętych komórkach radzi sobie z wilgocią w sposób, jakiego nigdy nie zapewniały gips ani drewno.
5. Pozycja rynkowa, normy i wykończenie
Turcja jest jednym ze światowych ośrodków produkcji poliuretanu dekoracyjnego, dzięki połączeniu silnego popytu krajowego na meble i wykończenia wnętrz, eksportu do Rosji, na Kaukaz, na Bliski Wschód i do części Afryki oraz skupiska przetwórców z doświadczeniem w rzemiośle odlewniczym. Rynek jest rozdrobniony między producentów katalogowych, wytwarzających standardowe profile gzymsów i rozet na dużą skalę, a warsztaty na zamówienie, realizujące ornamenty projektowe dla renowacji, hoteli i wnętrz mieszkalnych z wyższej półki.
Właściwości ogniowe mają największe znaczenie w zastosowaniach sufitowych i w każdej instalacji podlegającej przepisom budowlanym. Dekoracyjne systemy PU można opracować tak, aby osiągały klasę reakcji na ogień B-s2,d0 według EN 13501 przy użyciu odpowiednich antypirenów; pomaga w tym zarówno struktura zamkniętokomórkowa pianki, jak i skórka integralna na powierzchni. W instalacjach, w których przepisy wymagają wyższej klasy (A2 lub B-s1), przetwórca zwykle łączy PU z mineralną obróbką powierzchni lub wybiera inny materiał.
Wykończenie. Skórka integralna powstająca na sztywnym PU o zamkniętych komórkach jest w większości przypadków powierzchnią gotową do gruntowania: lekkie szlifowanie, jedna warstwa gruntu akrylowego i element przyjmuje równie dobrze wykończenia akrylowe, olejne, metaliczne lub złocone. W przypadku wykończeń błyszczących drugi cykl gruntowania i szlifowania nadaje głębię, jakiej oczekuje się we wnętrzach z wyższej półki. Wielu producentów katalogowych wysyła elementy wstępnie zagruntowane (na biało lub w kolorze złamanej bieli), dzięki czemu malarz zatrudniony przez montera nakłada już tylko warstwę nawierzchniową.
Strona regulacyjna to standardowe ramy dla poliuretanów: REACH i deklaracje SVHC dla wysyłek kierowanych do Europy, KKDIK dla dystrybucji na rynku tureckim, udokumentowane szkolenie użytkowników dla produktów zawierających ponad 0,1% wolnego diizocyjanianu, jeśli ma to zastosowanie. Producent systemów poliuretanowych zapewnia karty techniczne (TDS) i karty charakterystyki (MSDS) dla receptury, a gotowy element dekoracyjny podlega przepisom dotyczącym wyrobów budowlanych obowiązującym w miejscu montażu.